Jeugdigen met suïcidaliteit voelen zich vaak onbegrepen en kijken somber naar de toekomst. Tegelijkertijd hebben de hulpverleners soms moeite om tot hen door te dringen en zien ze suïcidepogingen niet aankomen. Hoe is het om in zo’n situatie te leven en werken? En wat werkt dan nog? Over die vragen boog onderzoeker Shireen Kaijadoe zich tijdens haar promotieonderzoek over suïcidaliteit in de gesloten jeugdzorg. Het antwoord reikt verder dan het bieden van de juiste hulp.
Het belang van continuïteit
Jeugdigen die een gevaar zijn voor zichzelf, worden soms door de rechter in de gesloten jeugdzorg geplaatst. Hulpverleners voelen zich vaak handelingsverlegen en overplaatsingen zijn er regelmatig. Voor de jeugdigen desastreus, voor Shireen één van de aanleidingen om haar onderzoek te starten. “Steeds een nieuwe plek met nieuwe mensen, dat is stressvol voor deze jeugdigen. Continuïteit is daarom ontzettend belangrijk. Sterker nog: we weten dat meer overplaatsingen in verband staat met meer suïcidale uitingen.”
Relationele veiligheid
Uit Shireen’s onderzoek blijkt dat de sleutel in de kwaliteit van de relaties tussen hulpverleners en jeugdigen zit. “Alle geïnterviewde jeugdigen gaven aan dat het hen helpt als hulpverleners de tijd nemen om elkaar te leren kennen en een vertrouwensband op te bouwen”, legt ze uit. “Dat betekent dat jij niet alleen luistert wanneer het slecht gaat, maar er altijd bent – ook als een jeugdige je wegduwt. Als ze vertrouwen dat jij blijft, durven ze hun gevoelens eerder te delen. Dat heet relationele veiligheid.”
Emoties herkennen en reguleren
Deze manier van zorg verlenen vraagt veel van professionals. Shireen is van mening dat we teams beter moeten ondersteunen en trainen. “Het is voor professionals moeilijk en tegelijk ongelooflijk belangrijk om je eigen emoties te kunnen herkennen en reguleren. Af en toe iets kwetsbaars over jezelf delen, helpt bij het openen van het gesprek. Een jeugdige voelt haarfijn aan of je écht geïnteresseerd bent.”
Wat alleen ervaringsdeskundigen kunnen
Naast hulpverleners spelen ervaringsdeskundigen een belangrijke rol. Zij begrijpen als geen ander wat deze jeugdigen doormaken en bouwen daardoor sneller een vertrouwensband op. “Een ervaringsdeskundige kan iets wat een reguliere hulpverlener niet kan," legt Shireen uit. “Ze spreken dezelfde taal en laten zien dat verandering mogelijk is. Als ze iemand ontmoeten die hetzelfde heeft meegemaakt en daar – met veel vallen en opstaan – toch uit is gekomen, biedt dat perspectief.”
Stoppen gesloten jeugdzorg
Dat in 2030 de gesloten jeugdzorg stopt, is wat betreft Shireen een noodzakelijke, maar ingrijpende stap. Wel is er in de ondersteuning voor suïcidale jeugdigen nog een grote stap te zetten. “Jeugdigen die voorheen gesloten zaten, komen nu op open groepen te zitten. Dat is spannend.” Shireen roept op om verder te kijken dan protocollen en behandelingen. “Uiteindelijk gaat het erom dat jeugdigen zich gezien voelen. Dáár begint herstel.”
Meer lezen? Bekijk hier het proefschrift van Shireen. Bekijk ook eens de video ‘Een stil gevecht’.